Alberti, Leone Battista
Auch Alberti, Leon Battista de (BSB-Ink).
1404— 1472.
Theorie und Praxis: Leon Battista Alberti als Humanist und Theoretiker der bildenden Künste. Hrsg. Kurt W. Forster u. Hubert Locher. Berlin: Akad.-Verlag 1999. —Alberti, Leon Battista: Vita, lat.-dt. Hrsg. und eingel. von Christine Tauber. Übers. u. komm. von Christine Tauber u. Robert Cramer. Frankfurt/Main, Basel 2004.
Architekt, Künstler, Gelehrter und vielseitiger Schriftsteller, ✽ 18. Februar 1404 zu Venedig oder Genua, † April 1472 zu Rom.
Übersicht
De amore
Apologi
De architectura
Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi (Prosafassung)
Canis
De commodis litterarum atque incommodis
De iure
De amoris remedio
Trivia
Opera
H 417. PA I 426.202.
Nicht nachweisbar.
00571
Alberti, Leone Battista: Opera. Hrsg. Girolamo Massaini. Mit einem Lobgedicht auf Alberti von Antonius Sabinus. [Florenz: Bartolomeo de Libri, um 1499].
4°
52 Bl. a–f⁸g. 33 Z. Typ. 1:97R. Init. d, f, g. Rubr. α. 3 schem. Hlzs.
Tit. ⁌ LEONIS BAPTISTAE ALBERTI. OPERA Bl. 1b ⁌ Hieronymus Maſſainus Roberto puccio .S. … Bl. 4b Leonis Baptiſtę Alberti De commodis litteraruʒ at Incommodis ad Carolum fratrem (L)Aurētius Albertus parēs noſter uir cū multis ī rebus tū ī educāda familia tēporibus ſuis facile noſtro℞ omniū princeps ut meminiſti Carole ſolitus erat nos ita inſtructos uelle … Sign. b petua ſtudiorum cura nō ſine ignominia diſcedere poſſe opi … Endet Bl. 52a Z. 18 Reſpōdit Pauo : ꝙ torquē tam uariis coloribus ſuſceperim non dum etiam ꝑpendiſti. Riſere Nymphę. Finis Errata in uolumine. … Bl. 52b ⁌ Antonios Sabinus Imolenſis in laudem authoris … Endet Z. 28 Qui cum gaudia mille conſequetur.
Inhalt:
De commodis litterarum atque incommodis (Laurentius Albertus parens noster vir cum multis in rebus …). — De iure. — Trivia. — Canis. — Apologi.
HCR 416. Sander 158. Ce³ A-211. IBE 152. IGI 149 u.Corr. Pell 262. 265. CRF X 6. VB 2918. BSB-Ink
A-128. CIBN A-109. Pr 6237. BMC VI 659.IA 27402. Madsen 4271. ISTC
ia00211000.
Berlin *SB. Cambridge TrinityC. Città del Vaticano BVat (2 Ex.). Fermo BCiv. Firenze BN (3 Ex.), BRiccard. Innsbruck ULB. København KglB. London BL. Milano BNBraid, BTrivulz. München SB. New York MorganL. Orléans BMun. Paris BN (2 Ex.). Pisa BU. Ravenna BClass. Roma BAlessandr (def.), BCorsin, BN (2 Ex.), BVallicell. Sevilla BColomb. Stuttgart
LB. Tours BMun.
Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi
00572
Alberti, Leone Battista: Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi. [Florenz: Nicolaus Laurentii, um 1478(?)].
4°
18 Bl. [a¹⁸]. 24 Z. Typ. 2:106/107R.
Bl. 1a O ſomma ſapienza o uero dio dachui procede ogni infinita gloria ad te richorro … Endet Bl. 18b Z. 23. adunche ſeghuitiamo il ſacro amore queſta ſtoria e finita al uoſtro honore
Siena BCom.
00573
Alberti, Leone Battista: Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi. [Florenz: Bartolomeo de Libri, nicht vor 1482].
4°
8 Bl. a⁸. 32 Z. Typ. 1:97R. Init. d, r. Rubr. α. 1 Hlzs.
Tit. ⁌ Ipolito Buondelmonti & Dianora de Bardi ciptadini fiorentini Darunter Holzschnitt in Titelleiste. Bl. 2aα
(O³) Somma ſapientia o uero idio da cui ꝓcede ogni īfinita gloria a te ricorro … Endet Bl. 8bβ Z. 15 adunche ſeguitiamo il ſacro amore ſta ſtoria e finita al uoſtro honore Finito Ipolito buondelmonti & Dia-nora de Bardi ciptadini norentini Finis
Erlangen *UB.
00574
Alberti, Leone Battista: Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi. [Venedig: Manfredus de Bonellis, nicht vor 1493].
4°
4 Bl. a. 2 Sp. 40 Z. Typ. 1*:66G, 4:142G. Init. d.
Bl. 1a La iſtoꝛia de Ipolito e Dianoꝛa. α
(O⁵) Somma ſapientia o o idio da cui ꝓcede ogni īfinita gľa ad te ricoꝛe … Endet Bl. 4bβ Z. 39 adun ſeguitamo il ſacro amoꝛe ſta iſtoꝛia e finita al voſtro honoꝛe. Finis.
Wolfenbüttel *HerzogAugustB.
0057410N
Alberti, Leone Battista: Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi. [Florenz: Bartolomeo de Libri, vor 1495].
4°
8 Bl. [a⁸]. 2 Sp. 35 Z. Typ. 1:97R. Rubr.
Tit. Ypolito buondelmonti & Dianora de bardi ciptadini fiorentini. Bl. 2aα ⁌ O ſomma ſapientia o uero idio dacui procede ogni infinita gloria ad te ricorro con tucto ilcor mio … Endet Bl. 8bβ Z. 15 adunque ſeguitiamo ilſacro amore ſta ſtoria e finita al uoſtro honore Finito ypolito buondelmonti & Dianora de bardi ciptadini fiorentini
Vorlage: Roma BCasanat (Digitalisat).
Reproduktionen:
Roma BCasanat (IISTC).
Roma BCasanat.
00575
Alberti, Leone Battista: Ippolito Buondelmonti e Dianora de Bardi. [Florenz: Laurentius de Morgianis und Johann Petri, um 1495].
4°
8 Bl. a⁸. 2 Sp. 32 Z. Typ. 4:86R. Init. p. Rubr. x. 1 Hlzs.
Bl. 1a ⁌ Ypolito Buondelmonti & Dianora de Bardi ciptadini fiorentini. Darunter Holzschnitt. Bl. 1b leer. Bl. 2a m. Sign. aii
(O²) Somma ſapienza o uero idio da cui ꝓcede ogni īfinita gloria a te ricorro con tutto ilcor mio … Endet Bl. 8bβ Z. 15 adunche ſeguitiamo il ſacro amore ſta ſtoria e finita aluoſtro honore ⁌ Finito ypolito buōdelmōti & Dianora de Bardi ciptadini fiorentini.
Reproduktionen:
Res.Publ. Unit 72.
London BL.
Deifira
00576
Alberti, Leone Battista: Deifira. [Florenz(?): Drucker von Mesue, Opera (H 11107)] [vielmehr Padua(?): Laurentius Canozius(?)
], 1471.
4°
20 Bl. [a⁸b¹²]. 25 Z. Typ. 5:119R.
Bl. 1a BATISTAE DE ALBERTIS POETAE LAVREATI OPVS PRAECLARVM IN AMORIS REMEDIO FELICITER Incipit. [⁶]EGETime amanti & riconoſcēdo ꝗ meco i uoſtri errori douentareti o piu docti ad amare o piu mol-to prudente ad fugire amore : … Lage b chi amādo cerchi di ſe hauere libertade alchuna … Endet Bl. 20b Z. 13 … o te piacera donare a nuoui amanti poi che coſi hai a torto excluſo & gitatto chi te piu che ſi ſtesso amaua ama & ſempre amera. BAPTISTAE DE ALBERTIS POETAE LAVREATI OPVS IN AMORIS REMEDIO VTILISSIMVM FELICITER FINIT. .M.CCCC.LXXI.
Anm.
Bl. 1a Z. 1 statt
BATISTAE auch
BAPTISTAE (Ex.
Stuttgart LB, Wien NB).
Reproduktionen:
Res.Publ. Unit 7.
H 422. Ce³ A-212. IDL 118. IGI 150 u.Corr. Pell 268. CRF VI 42. BSB-Ink
A-126. CIBN A-110. Pr 7346. BMC VI 616.IB 29849. Oates 2328. Ridolfi: Firenze S. 29–48. ÖNB-Ink A-111. ISTC
ia00212000.
Cambridge UL. Chatsworth L. Città del Vaticano BVat. Firenze BN. Haag MMeerman. London BL (2 Ex. 2. Ex. def.). Manchester RylandsL. Milano BTrivulz. München SB. New Haven UL. New York MorganL. Paris BN (2 Ex. 2. Ex. Perg.), Mazarin. Stuttgart
LB. Wien NB.
H 423. PA III 309.1448.
Nicht nachweisbar. Wohl Verwechslung mit Nr
578.
Ecatomfilia
00577
Alberti, Leone Battista: Ecatomfilia. [Florenz(?): Drucker von Mesue, Opera (H 11107)] [vielmehr Padua(?): Laurentius Canozius(?)
], 1471.
4°
20 Bl. [ab¹⁰]. 25 Z. Typ. 5:119R.
Bl. 1a BAPTISTAE DE ALBERTIS POETAE LAVREATI DE AMORE LIBER OPTI-MVS FELICITER INCIPIT : [⁶]ARMI OFFICIO DI PIETA & di humanita : oue io in una & u-naltra di uoi belliſſime fanciulle ueggio piu ſegni de animo oppreſſo di grauiſſime cure amatorie : … Lage b moſtrarſi di mal uolere : molto piu breuiſſima … Endet Bl. 20b Z. 16 … Deponete i ſoſpecti ſdegni e gare : & coſi uiuerete amando felicissime & contentissime. BAPTISTAE DE ALBERTIS POETAE LAVREATI OPVS DE AMORE VTILISSIMVM FELICITER FINIT. .M.CCCC.LXXI.
Reproduktionen:
Res.Publ. Unit 7.
H 420. Ce³ A-213. IDL 119. IGI 151 u.Corr. Pell 267. CRF VI 43. BSB-Ink
A-127. CIBN A-111. Pr 7345. BMC VI 616.IB 29849. Oates 2327. Ridolfi: Firenze S. 29–48. ÖNB-Ink A-113. ISTC
ia00213000.
Cambridge UL. Chatsworth L. Città del Vaticano BVat (2 Ex.). Firenze BN. Haag MMeerman. London BL. Manchester RylandsL. Milano BTrivulz. München SB. New York MorganL. Paris BN (2 Ex. 2. Ex. Perg.), Mazarin. Stuttgart
LB. Wien NB.
24 Bl. a–f. LagenKust. 25 Z. Typ. 7:80R. Init. b. 1 Hlzs.
Tit. ECATONPHYLA Bl. 2a m. Sign. aii Holzschnitt. Rechts daneben
(P)AR ME officio di pieta edi humani-ta : oue io inuna & unaltra diuoi belliſſime fanciulle: uegho piu ſegni danimo oppreſſo dagrauiſſime cure amatorie : … Sign. b imprudenti dogni coſa ſoſpetto ſi ſubito … Endet Bl. 24b Z. 17 … deponete eſoſpecti ſdegni & ghare : & coſi uiuerete amando feliciſſime & cōtentiſſime. Finiſſe Ecatonphila laquale inſegna amare Stampata in Veneſia per Bernardino da Cremona nel .M. CCCCXCI. Del meſe de Mazo.
Reproduktionen:
Res.Publ. Unit 77.
HCR 421. Sander 147. Ce³ A-214. IGI 152. Pr 5215. BMC V 465.IA 23429. Rhodes: Cini A26. Walsh: Harvard 2372. ISTC
ia00214000.
Bergamo BCiv. Cambridge (Mass.) HoughtonL. Firenze BN. Glasgow UL. Leipzig UB†. London BL (2 Ex.). Manchester RylandsL. New Haven UL. Philadelphia UL. Treviso BCom. Urbana UL. Venezia FondazCini.
Comoedia Philodoxeos
0057810N
Alberti, Leone Battista: Comoedia Philodoxeos. Salamanca: Hans Giesser, [nach 1500(?)] [vielmehr 20.XII.1501].
4°
28 Bl. a–c⁸d. 33 Z.
Tit. Comedia philodoxeos leonis baptiſte. Bl. 1b Bachalarius qui roſius Alfonſo ticio artiū titulos aſſecuto & Salmāticēſis academię grammatico at pręceptori ſuo. S. (q³)Vm diebus ſuperioribus pręceptor ſuauiſſi-me: nōnullis ex auditoribus meis quibus publica lectione Vergilium enarro. … Bl. 2a m. Sign. aii Incipit Philodoxeos. Leo. Bap. (p³)Hilodoxus athenienſis adoleſcens doxiam romanā ciuem amat perdite. … Z. 16 … Explicit argumētū Incipit fabula philoloxeos. Phroniſis. (e⁶)T MERITO SVPERIS GRATIas habeo: … Endet Bl. 15b Z. 23 tu tibiicē precine hymeneū nos ſequemur. VALETE. FINIS. Bl. 16a Io. Francisci Poggi Florētini ad Alexandrum VI. Pn. Maxi. in expeditione contra Turcas. EPISTOLA. (l³)Aetabar uehemēter San. P. dum in patria audie dam uelle te contra infideles bellum suscipere … Bl. 22b Z. 30 cōmoditatē at ingens gaudiū allaturū FINIS. Bl. 23a CLEMENTISSIMO. ALEX. BORGIA SEX. PONT. MAX. (p³)Lures a me & cōplures ornatissimi & senescētes uiri … Bl. 23b IN. TURCOS. PORCIA. DECLAMATIO. (l)Euabo oculos meos in montem unde ueniet auxiliū mihi … Endet Bl. 28a Z. 7 … fausta semper sit & foelicissima semper. Hieronymi Porci Patricii Romani Bas. Prin. Ap. Canonice … Han-drensis Episcopi in Turcos Christiani Federis Compilatio Iubente Aleandro Borgia Sexto Pontifice Maximo: totius sacri Senatus Reuerendissimis Cardinalibus ac Regum & Princi-pum Oratoribus adstantibus uniuuersis inter diuina publicata foeliciter. Impressum Salmantice per Ioannem gysser Alemanū de Silgenstat. Anno di .M.ccccc.I. die uero .xx. decēbris Bl. 28b leer.
Vorlage:
Vindel (Abb. Bl. 1–15). Norton: Cat.Spain (Bl. 16–28).
Anm.
Vindel beschreibt ein def. Ex. ohne Kolophon (nur Bl. 1–15).
Vindel: Arte tip. II 220.137. Norton: Cat.Spain 528. IBEPostinc 8. ISTC
ia00211300.
Madrid BN. Salamanca BU.
De re aedificatoria
00579
Alberti, Leone Battista: De re aedificatoria
Hrsg. Bernardus Alberti. Mit Beig. von Baptista Siculus. Florenz: Nicolaus Laurentii, 29.XII.1485.
2°
204 Bl. a–d⁸e⁶f–o⁸p⁶q–z&ꝝ⁸. LagenKust. 34–35 Z. Typ. 7:113R. Min. f. Init.
Bl. 1a leer. Bl. 1b ANGELVS Politianus: Laurentio Medici patrono ſuo .S . D … Bl. 2a m. Sign. ai LEONIS BAPTISTE ALBERTI DE RE AEDIFICATORIA INCIPIT LEGE FELICITER (m⁷)VLTAS ET VARIAS ARTES QVE ad uitam bene beate agēdam faciant ſumma induſtria et diligentia conquiſitas nobis maiores noſtri tradidere. … Sign. b at ueluti per furorem acti reꝑiūtur: Mirum dictu . Nullus gra … Endet Bl. 203b Z. 4 … Et apertionibus commodatis / hoſtio ue apertiore loco poſito: feneſtris ue in parte pa-rietis celſiore adapertis/ coenacula et māſiones redactas cōſtat/ ut digniores multo elegantiores habeantur. LAVS DEO HONOR ET GLORIA. LEONIS BAPTISTAE ALBERTI FLORENTINI VIRI CLAriſſimii de re Aedificatoria opus elegantiſſimum et maxime utile/ Florentiæ accuratiſſime impreſſum opera Magiſtri Nicolai Laurentii Alamani : Anno ſalutis Milleſimo octuageſimo quinto: quarto chalendas ianuarias. Bl. 204a Baptiſta ſiculus in auctoris perſona Ad lectorem … Z. 33 Impreſſor doctæ perſtrinxit robore dextræ. F I N I S Bl. 204b Reg. in 4 Sp. Endet Sp. 4 Z. 26 cauda
Anm. 1.
Bl. 203b auch Z. 4
… cōmodatis : hostio …,
Z. 5
… parietis celsiore adapertis : coenacula et mansiones redactas constat : ut …,
Z. 11
… CLArissimi de re Aedificatoria opus elegātiſſimū et qnāmaxime utile …
und Z. 17
Laurentii Alamani : Anno ſalutis Milleſimo octuageſimo quinto : quarto Kalendas Ianuarias.
Bl. 204aα auch Z. 1 …
ꝑſona
…, Z. 33 …
doctę
…, Z. 34
EINIS (Hain, Ex. Bologna Gy. Cambridge FitzwilliamM. Freiburg UB. München UB. Napoli BN. Stuttgart LB und beide Ex. München SB).
Anm. 2.
Abweichend zur Anm. im GW: Ex. Weimar Bl. 203b Z. 6 …
celſiore
…
manſiones
…
conſstat
… Z. 11 …
CLAriſſimi …. Exemplar München wie Weimar.
HC 419. Klebs 32.1. Rhodes: Firenze 17. CBB 66. Ce³ A-215. CIH 52. IBE 153. IBP 90. IBPort 44. IDL 117. IGI 155. IJL² 003. Pell 266. CRF II 3. CRF X 7. CRF XIII 39. VB 2885. BSB-Ink
A-125. CIBN A-112. Pr 6131. BMC VI 630.IB 27125. Bod-inc A-092. Chantilly 34. Deckert 10. Günther 1067. Hubay: Augsburg 26. Madsen 48. 49. Mendes: Lisboa 34. Oates 2336. Raffel: Weimar 4. Rhodes: Oxford 20. Sack: Freiburg 56. Voulliéme: Trier 1671. Walsh: Harvard 2855–2858. ÖNB-Ink A-110. ISTC
ia00215000.
Aberdeen UL. Augsburg SStB. Austin UL. Baltimore ArtM, FowlerColl. Barcelona BCatal. Basel UB (def.). Bassano del Grappa BCiv. Berlin KunstB, *SB. Bologna BU (2 Ex.), Gy. Boston (Mass.) CountwayLMed, PL. Braunschweig M. Brussel BR. Bryn Mawr GoodhartL. Cambridge FitzwilliamM, UL. Cambridge (Mass.) HoughtonL. Chantilly MConde. Chatsworth L. Chicago NewberryL. Città del Vaticano BVat (6 Ex.). Claremont HonnoldL. Cologny BBodmer. Como BCom. Dallas BridwellL. Dessau LB. Dresden
SUB. Edinburgh UL. Ferrara BCom. Firenze AccadArt, BBerenson, BMarucell (def.), BN (4 Ex.), BRiccard, BRidolfi. Freiburg
*UB. Genova BDurazzo, BU. Glasgow MitchellL, UL. Haag KglB (2 Ex.), MMeerman. Halle ULB. Hamburg ehem. MKunst. Hiroshima UEcon. Kanazawa ITech. København KglB (2 Ex. 2. Ex. def.). Köln
UStB. Leipzig
UB†. Leuven TheolF (def.). Lisboa BN (def.). Liverpool PL, UL. London BL (3 Ex.), IArchitec, VictoriaAlbertM, WarburgI. Los Angeles BeltL, GettyL. Madrid BN, BU. Magdeburg ehem. Gy. Manchester RylandsL. Mantova BCom. Middletown UL. Milano BAmbros, BNBraid, BTrivulz, BUCattol (def.). Modena BEst. Montpellier BVille (2 Ex.). Montréal UL. München DtM, *SB (2 Ex.), TechUB, UB. Napoli BN, BU. Nelahozeves Lobkowitz. New Haven CenterBritArt, UL. New York AveryL, MetropolMArt, MorganL, PL. Nürnberg
StB. Orléans BMun. Oxford Bodl, CorpChristC. Padova Sem (seit 2008 vermisst). Paris Arsenal (def.), BN, EcBeauxArts. Parma BPalat (2 Ex.). Perugia BAugust (2 Ex.). Piacenza BCom. Poppi BCom. Princeton UL. Rīga NB. Roma BAlessandr, BArcheol, BCasanat, BCorsin, BHertz. Salamanca BU. Salzburg UB. San Candido Collegiat. San Marino (Calif.) HuntingtonL. Sankt Petersburg NB. Santiago de Compostela BU. Siena BCom. Strasbourg BNU. Stuttgart
*LB (2 Ex.). Sydney SL. Torino BNU (def.). Tours BMun (def.). Treviso BCom. Trier StB. Überlingen
LeopoldSophieB. Urbana UL. Venezia AccadArt, BNMarc (2 Ex. 1. Ex. def.). Verona BCap (def.). Vicenza CentrPalladio. Volterra BGuarnacci. Washington (D.C.) DibnerL, LC (2 Ex.), NGalArt. Weimar
HerzoginAnnaAmaliaB. Wien NB (3 Ex.). Williamstown ChapinL. Winchester C. Zaragoza Sem. Zürich BTechHochSch. — Holkham Hall (Norfolk).
Della repubblica, della vita civile e rusticana e della fortuna
00580
Alberti, Leone Battista: Della repubblica, della vita civile e rusticana e della fortuna. [Mailand: Leonhard Pachel(?), um 1492(?)] [vielmehr Florenz: Bernardo Zucchetta(?), um 1515].
4°
40 Bl. a–e⁸. 27–31 Z. Typ. 3:111R. Init. n, p. Rubr. ε.
Bl. 1a m. Sign. a ⁌ OPERA DI MESERE BATISTA ALBERTI DEREPVBLICA DE VITA CIVILE ERVSTICANA EDE FORTVNA (V⁵)Edo io microtiro mio corro ꝑ abbracciarlo o parte delanima mia. Et Qual cagione oragione timoſſe nō ben fermo ne aſſai reſtituito aſanita … Sign. b do ſorriſe adū Genipatro & alquāto fermo gli … Endet Bl. 40a Z. 22 … ī quale eracconta qual cosa facciano lauita eſſere beata dobbiamo ne temere ne deſiderare lultimo di dinoſtra uita ⁌ Finita Lopera di miſſer Batiſta Alberti. Bl. 40b leer.
Anm.
Zur Druckerbestimmung und Datierung vgl. Tura, Adolfo: Edizioni fiorentine del quattrocento e primo cinquecento in Trivulziana. Milano 2001, S. 46–47.
HCR 418. Rhodes: Firenze App. II 1. Rogledi Manni: Milano 37. Ce³ A-216. IBP 91. IGI 156. CRF X 8. CIBN I S. 26. BMC VI 697.IA 28130. Cat. Martini 6. Walsh: Harvard 3035d. ÖNB-Ink A-112. ISTC
ia00216000.
Avellino BProv. Cambridge (Mass.) HoughtonL. Firenze BN (2 Ex.), BRiccard. London BL. Lugano BCant. Milano BTrivulz. New York MorganL. Paris BN. Parma BPalat. Piacenza BCom. Stuttgart
LB. Tours BMun. Wellesley C. Wien NB (Bl. 11–14 fehlen).